[ Home ]  [ Today 's Event ]  [ FAQ ]  [ บันทึกงาน ]
User: Passwd:
ค้นหาข้อมูล:

ศิลปะกับวัฒนธรรมท้องถิ่น

  วัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น

 

คำว่า "ท้องถิ่น" หมายถึง พื้นที่และขอบเขตที่ชุมชน หมู่บ้าน เมือง มีการปะทะสรรค์กันทางด้านสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม จนปรากฏรูปแบบทางวัฒนธรรมที่เหมือนกัน และแตกต่างกันไปจากชุมชน หมู่บ้าน และเมือง ในท้องถิ่นอื่น ดังนั้นวัฒนธรรมและประเพณีของท้องถิ่นแต่ละแห่งอาจมีรูปแบบแตกต่างกันไปตามสภาพทางภูมิศาสตร์ ทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดล้อม ซึ่งเราพอจะสรุปลักษณะสำคัญของวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่นของไทย

ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น

 

ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น หมายถึง สิ่งที่มนุษย์สร้างสรรค์ขึ้นตามวิถีชีวิตของคนในสังคม เป็นแบบแผนการประพฤติปฏิบัติ และการแสดงออกซึ่งความรู้สึกนึกคิดในสถานการณ์ต่าง ๆ ที่สมาชิกในสังคมเดียวกันสามารถเข้าใจ ซาบซึ้ง ยอมรับ และใช้ปฏิบัติร่วมกันอันจะนำไปสู่ การพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในสังคมนั้นๆ ซึ่งการศึกษารายวิชา ส40217 ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น เป็นการศึกษาศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นภาคอีสาน

 

การสร้างสรรค์ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น

 

ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นสิ่งที่คนในท้องถิ่นสร้างสรรค์ขึ้นตามวิถีชีวิตของคนในสังคม เป็นแบบแผนการประพฤติปฏิบัติ และการแสดงออกซึ่งความรู้สึกนึกคิดในสถานการณ์ต่าง ๆ มีลักษณะเป็นเอกลักษณ์เฉพาะท้องถิ่น โดยขึ้นอยู่กับปัจจัยด้านสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ และสภาพแวดล้อมทางสังคม

 

 

อิทธิพลจากต่างชาติต่อไทยนั้นมีมานาน เห็นได้จากหลักฐาน โบราณวัตถุบ้านเชียง  ศิลปวัฒนธรรมประเพณีของไทยได้รับอิทธิพลจากจีนและอินเดีย ส่วนใหญ่จะมีความเกี่ยวเนื่องกับศาสนาพุทธ ผสมรวมศาสนา พราหมณ์กับฮินดู ปนด้วยความเชื่อเรื่องสิ่งลี้ลับเหนือธรรมชาติ เช่น

  • อิทธิพลจากศาสนาพุทธ – การทำบุณตักบาตร ความเชื่อเรื่อง บาปกรรม จารีตต่างๆ
  • อิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์ฮินดู – การตั้งศาล พิธีแช่น้ำ พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ
  • อิทธิพลจากความเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติ – ความเชื่อเรื่องผีสาง การทำนายฝัน ดูดวง

ประเพณีสำคัญของไทย เช่น

  • สงกรานต์ เดิมเป็นวันขึ้นปีใหม่แบบไทย ตรงกับวันที่ 13-15 เมษายนของทุกปี กิจกรรมที่ชาวไทยนิยมทำในวันนี้คือ ทำบุญตักบาตร สรงน้ำพระ รดน้ำำดำหัวผู้ใหญ่ และรดน้ำให้กัน เป็นประเพณีที่ชาวต่างชาติรู้จักรกันมากที่สุด
  • ลอยกระทง ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติของไทย ซึ้งหากเทียบการนับเดือนในปัจจุบัน จะตรงกับปลายเดือนพฤจิกายน ประเพณีลอยกระทงมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ริเริ่มโดยนางนพมาศ หรือท้าวศรีจุฬารัตน์ เหตผลที่ประดิษฐ์กระทงก็เพื่อขอขมาพระแม่คงคา ที่เราอาศัยน้ำดื่มกินและใช้ประโขชน์สารพัด เมื่อลอยกระทง เราจะจุดธูปเทียนที่ปักบนกระทง อธิฐานขอพรขอขมาพระแม่คงคาแล้วลอยลงแม่น้ำลำคอง
  ประเพณีท้องถิ่น   จังหวัดปราจีนบุรีมีประเพณีท้องถิ่นที่นิยมปฏิบัติกันมาตั้งแต่โบราณกาลจนถึงปัจจุบัน คือ ประเพณีตรุษสงกรานต์ ประเพณีการสวดคฤหัสถ์ ประเพณีแห่ดอกไม้ ประเพณีแห่นางแมว ประเพณีทำขวัญลาน ประเพณีบุญบั้งไฟ และการเล่นเพลงระบำ

ประเพณีตรุษสงกรานต์

 

ประเพณีการสวดคฤหัสถ์

     เป็นประเพณีที่รู้จักกันแพร่หลาย ยึดถือปฎิบัติกันในทุกภาคทุกจังหวัดทั่วประเทศไทย เพราะเป็นประเพณีส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ของไทยมาแต่โบราณกาล นอกจากการทำบุญสรงน้ำพระ เล่นน้ำสงกรานต์แล้ว ยังมีการละเล่นพื้นบ้านในงานซึ่งแตกต่างกันไปแต่ละท้องที่แต่ละอำเภอ เพราะจังหวัดปราจีนบุรีมีประชาชนที่อพยพมาจากที่ต่างๆ กัน กิจกรรมการละเล่น เช่น การเล่นเข้าผี เช่น ผีแม่ศรี ผีลิงลม ฯลฯ การเล่นไม้หึ่ง หรือไม้จ่า การเล่นสะบ้า การเล่นช่วงรำ

      เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า การสวดพระมาลัย หรือการแสดงหน้าศพ จัดขึ้นที่งานศพ หรือ สถานที่ตั้งศพ ศาลาการเปรียญ หรือกุศลสถานก็ได้ตามความเหมาะสม พิธีการสวดพระมาลัยนี้จัดในเวลากลางคืนขณะตั้งศพอยู่ โดยมากมักจะสวด 3 คืน หรือถ้าเจ้าภาพเป็นผู้มีฐานะดีก็อาจจะสวดถึง 7 คืน

ประเพณีแห่ดอกไม้

ประเพณีแห่นางแมว

     เป็นประเพณีไทยซึ่งกำลังจะสูญหายไป เพราะปัจจุบันนี้ไม่ได้รับการอนุรักษ์ส่งเสริมให้แพร่หลาย ที่ยังคงรักษาและจัดงานประเพณีนี้อยู่ทุก ๆ ปี คือ ที่วัดแจ้งเมืองเก่า อำเภอประจันตคาม ประเพณีแห่ดอกไม้จัดขึ้นก่อนวันเข้าพรรษา 1 วัน และในวันออกพรรษาของทุกปี โดยเฉพาะในวันออกพรรษาจะจัดเป็นงานใหญ่ มีประชาชนมาร่วมงานอย่างคับคั่ง พิธีเริ่มที่วัดโดยพระสงฆ์ และชาวบ้านมาชุมนุมพร้อมเพรียงกัน แล้วจัดขบวนแห่ไปยังป่า หรือหัวไร่ปลายนาก็ได้ เมื่อไปถึงป่าแล้ว ก็ทำพิธีทางศาสนารับศีลจากพระสงฆ์ผู้เป็นประธาน จบแล้วชาวบ้านก็แยกย้ายกันไปเสาะแสวงหาดอกไม้ต่าง ๆ ในป่านั้น ขณะที่หาดอกไม้ก็ร้องรำทำเพลงกันไปหรือไม่ก็ส่งเสียงไชโยโห่ฮิ้วกันก้องป่า เป็นที่รื่นเริงสนุกสนานกัน บางทีหนุ่ม ๆ ก็ร้องเพลงเกี้ยวพาราสีสาว ๆ ทำให้เกิดบรรยากาศครึกครื้น เมื่อได้ดอกไม้ตามความต้องการแล้วก็กลับยังที่ประชุมรับศีล รับพรจากพระสงฆ์ เสร็จแล้วก็ไชโยโห่ร้อง ตั้งขบวนแห่นำดอกไม้ที่เก็บหาได้กลับวัด เพื่อนำดอกไม้ไปบูชาพระรัตนตรัยส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่งนำไปปักประดับพระเจดีย์ทรายของแต่ละคน ตอนกลางคืนมีการเฉลิมฉลองพระเจดีย์ทราย มีมหรสพสมโภช หรือการละเล่นพื้นบ้านต่าง ๆ

     เป็นประเพณีที่เล่นเพื่อขอให้ฝนตก ชาวนา ชาวไร่ จะได้ทำนาทำไร่ได้ตามฤดูกาล หากฝนไม่ตกหรืออากาศแห้งแล้งเกินกว่ากำหนด ชาวนาก็จะรวมกลุ่มกันขอฝนโดยการเอาแมวตัวหนึ่งใส่กระชัง หามกันสองคนแห่ไปตามหมู่บ้านต่าง ๆ ในเวลากลางวัน หรือกลางคืนก็ได้แล้วแต่สะดวก มีพวกถือพานบ้าง กระบุงบ้าง เดินตามขบวน เมื่อชาวบ้านอื่นเห็นขบวนแห่นางแมวผ่านไปก็จะนำน้ำมาสาดแมว และสาดพวกขบวนแห่ด้วย พร้อมกับอวยพรให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล และให้ข้าวสารใส่กระบุง ให้เงินใส่พาน เมื่อเลิกแห่แล้วชาวนาก็จะนำสิ่งของที่ได้มาไปถวายวัด

 


 

ประเพณีบุญบั้งไฟ

     เป็นประเพณีที่ได้รับมาจากภาคอีสาน จัดตรงกับวันวิสาขบูชาเพื่อบูขาเทพยดาอารักษ์ให้ฝนตกตามฤดูกาล ชาวนาชาวไร่จะได้ทำไร่นาได้ผลอุดมสมบูรณ์ ในจังหวัดปราจีนบุรีนั้นนิยมจัดเป็นงานใหญ่ประจำปีที่วัดต้นโพธิ์ อำเภอศรีมโหสถ มีการจุดบั้งไฟขึ้นสูง การประกวดลำเซิ้งของขบวนแห่บั้งไฟ และมีการแสดงมหรสพสมโภช

 

   
              
ประเพณี เรียกขวัญข้าว ทำขวัญลาน
การเรียกขวัญข้าว จะทำพิธีตอนที่ต้นข้าวเริ่มตั้งท้อง คือ ระยะหลังวันสารทไทย และจะต้องทำวันศุกร์ จะเป็นเวลาใดก็ได้ ส่วนมากผู้ที่จะเรียกขวัญข้าวจะเตรียมตัวออกไปตอนเช้า เครื่องเซ่นที่ใช้เรียกขวัญข้าว มีกระยาสารท น้ำอบ น้ำหอม ส้ม เพราะแม่พระโพสพกำลังตั้งท้อง ต้องรับประทานส้ม พวกเครื่องแต่งตัวให้ใส่ถาด พวกส้ม ผลไม้ต่าง ๆ ขนมให้ใส่ชะลอม นำไปบริเวณนาข้าว เอาชะลอมผูกติดกับไม้และปักไว้ วางถาดของแต่งตัวไว้ใกล้ ๆ กล่าวพรรณนาแต่ในทางดี ๆ ที่จะทำให้ต้นข้าวงอกงาม ได้รวงดี ได้ข้าวดี สุดท้ายให้กล่าวดังนี้
               แม่พระโพสี   แม่พระโพสพ   แม่นบดารา
               แม่จันเทวี   แม่ศรีสุดา   ขอเชิญแม่มารับเครื่องสังเวย
ผู้เรียกขวัญข้าวกล่าวอำลาว่า เมื่อแม่พระโพสพรับประทานและแต่งตัวเสร็จแล้วก็จะขอ
ลากลับ เป็นอันเสร็จพิธี

           

      

 

การทำขวัญลาน นิยมทำกันตอนเย็น ๆ เมื่อเกี่ยวข้าวเสร็จจะขนข้าวมากองไว้ที่ลาน มีการตกแต่งลอมข้าวด้วยธงสีต่าง ๆ สวยงาม มีขนมต้มแดงขนมต้มขาว ขนมปลากริมไข่เต่า เพื่อเป็นของสังเวยขวัญข้าว เจ้าของข้าวจะถือพานดอกไม้ธูปเทียนเดินกู่ร้องเรียกขวัญข้าวให้ทั่วนา เชิญขวัญไปกับฟ่อนข้าวให้ข้าวมีน้ำหนัก เมล็ดไม่ลีบ ให้ได้เมล็ดมาก ๆ การกู่เรียกขวัญจะพูดแต่ในทางดี ๆ เสร็จแล้วนำขวัญข้าวนั้นมาที่ลานข้าว

 

ศิลปวัฒนธรรมและประเพณี

 
 
ศิลปวัฒนธรรมและประเพณี
 
 
ศิลปวัฒนธรรมและประเพณี ประเทศไทยมีการติดต่อกับหลายเชื้อชาติ ทำให้มีการรับวัฒนธรรมของชาติ ต่าง ๆ เข้ามา  แต่คนไทยสามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสม และปฏิบัติสืบต่อกันมาจน กลายเป็น ส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของไทยการท่องเที่ยวนั้น นอกจากจะก่อให้เกิดการสร้างงาน อันนำมาซึ่งรายได้สู่ท้องถิ่นทั่วทั้งประเทศแล้ว ยังเป็นส่วน หนึ่งที่ช่วยเผยแพร่ชื่อเสียงของประเทศไทยให้เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก อุตสาหกรรมท่องเที่ยวประกอบด้วยปัจจัยหลาย ประการ แต่ที่สำคัญก็คือ ทรัพยากรทางการท่องเที่ยว ซึ่งมีอยู่ในประเทศไทยเป็นจำนวนมาก และมีความหลากหลาย เรียงรายอยู่ในทุกพื้นที่ของประเทศ สามารถแบ่งออกได้เป็น ประเภทใหญ่ๆ คือประเภทที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ได้แก่ ป่าไม้ ภูเขา น้ำตก ชายหาด ทะเล และเกาะแก่ง ประเภทที่มนุษย์สร้างขึ้น ได้แก่ ศาสนสถาน โบราณสถาน โบราณวัตถุ และสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ โดยมีวัตถุ ประสงค์ในการสร้าง และอายุ รวมทั้งรูปแบบสถาปัตยกรรมที่แตกต่างกันไป แต่ท้ายที่สุดก็กลายเป็น ทรัพยากรอันมีค่าทางการท่องเที่ยวของประเทศ ประเภทศิลปวัฒนธรรม กิจกรรม ประเพณีและวิถีชีวิตของผู้คนในท้องถิ่น จะเห็นได้ว่า นอกจากทรัพยากรที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติประเภทที่ แล้ว ทรัพยากรทางการท่องเที่ยวประเภท ที่ 2และ นั้นมีรากฐานมาจาก "วัฒนธรรมและประเพณี" ทั้งสิ้น 
 
   วัฒนธรรม  หมายถึงลักษณะที่แสดงถึงความเจริญของหมู่คณะ ของชุมชน วิถีชีวิตความเป็นอยู่ที่หล่อหลอมความเชื่อทางศาสนา ศิลปความรู้ ระเบียบแบบแผนประเพณีของ
  คนในชุมชนให้เป็นแนวเดียวกัน     
       ประเพณี (tradition) เป็นกิจกรรมที่มีการปฏิบัติสืบเนื่องกันมา เป็นเอกลักษณ์และมีความสำคัญต่อสังคม เช่น การแต่งกาย ภาษา วัฒนธรรม ศาสนา ศิลปกรรม กฎหมาย
  คุณธรรม ความเชื่อ ฯลฯ อันเป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรมของสังคมเชื้อชาติต่างๆ กลายเป็นประเพณีประจำชาติและถ่ายทอดกันมาโดยลำดับ หากประเพณีนั้นดีอยู่แล้วก็รักษา
  ไว้เป็นวัฒนธรรมประจำชาติ หากไม่ดีก็แก้ไขเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเทศะ ประเพณีล้วนได้รับอิทธิพลมาจากสิ่งแวดล้อมภายนอกที่เข้าสู่สังคม รับเอาแบบปฏิบัติที่หลากหลาย
  เข้ามา ผสมผสานในการดำเนินชีวิต ประเพณีจึงเรียกได้ว่าเป็น วิถีแห่งการดำเนินชีวิตของสังคม โดยเฉพาะศาสนาซึ่งมีอิทธิพลต่อประเพณีไทยมากที่สุด วัดวาอารามต่างๆ
  ในประเทศไทยสะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลของพุทธศาสนาที่มีต่อสังคมไทย และชี้ให้เห็นว่าชาวไทยให้ความสำคัญในการบำรุงพุทธศาสนาด้วยศิลปกรรมที่งดงามเพื่อใช้ใน
  พิธีกรรมทางศาสนาตั้งแต่โบราณกาล เป็นต้น
       พระยาอนุมานราชธน ได้ให้ความหมายของคำว่าประเพณีไว้ว่า ประเพณี คือ ความประพฤติที่ชนหมู่หนึ่งอยู่ในที่แห่งหนึ่งถือเป็นแบบแผนกันมาอย่างเดียวกัน และสืบต่อกันมานาน

  ถ้าใครในหมู่ประพฤติออกนอกแบบก็ผิดประเพณี หรือผิดจารีตประเพณี คำว่าประเพณี ตามพจนานุกรมภาษาไทยฉบับบัณฑิตยสถาน ได้กำหนดความหมายประเพณีไว้ว่า

  ขนบธรรมเนียมแบบแผน ซึ่งสามารถแยกคำต่างๆ ออกได้เป็น ขนบ มีความหมายว่า ระเบียบแบบอย่าง ธรรมเนียมมีความหมายว่า ที่นิยมใช้กันมา และเมื่อนำมารวมกันแล้วก็มี

  ความหมายว่า ความประพฤติที่คนส่วนใหญ่ ยึดถือเป็นแบบแผน และได้ทำการปฏิบัติสืบต่อกันมา จนเป็นต้นแบบที่จะให้คนรุ่นต่อๆ ไปได้ประพฤติปฏิบัติตามกันต่อไป

        โดยสรุปแล้ว ประเพณี หมายถึง ระเบียบแบบแผนที่กำหนดพฤติกรรมในสถานการณ์ต่างๆ ที่คนในสังคมยึดถือปฏิบัติสืบกันมา ถ้าคนใดในสังคมนั้นๆฝ่าฝืนมักถูกตำหนิ

  จากสังคม ลักษณะประเพณีในสังคมระดับประเทศชาติ มีทั้งประสมกลมกลืนเป็นอย่างเดียวกัน และมีผิดแผกกันไปบ้างตามความนิยมเฉพาะท้องถิ่น แต่โดยมากย่อมมีจุดประสงค์

  และวิธีการปฏิบัติเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน มีเฉพาะส่วนปลีกย่อยที่เสริมเติมแต่งหรือตัดทอนไปในแต่ละท้องถิ่น สำหรับประเพณีไทยมักมีความเกี่ยวข้องกับความเชื่อในคติ

  พระพุทธศาสนาและพราหมณ์มาแต่โบราณ

  

 








โดย: มิส  ศากุล    ตานะเศรษฐ
งาน: กลุ่มสาระศิลปะ
อ้างอิงแผนงาน : -
อ้างอิงโครงการ : -
แหล่งที่มา: https://sites.google.com/site/mildmintkonsuay10/silpa-wathnthrrm-prapheni-thxng-thin

ขอบคุณสำหรับการโวตท์
Vote
เป็นประโยชน์ต่อผู้โพสต์เอง
เป็นประโยชน์ต่อฉัน
เป็นประโยชน์ต่อผู้ปกครอง
เป็นประโยชน์ต่อนักเรียน
มีประโยชน์ต่อทุกคน
บุคลากร 0 บุคคลภายนอก 0

อ่าน 2 ครั้ง